پیامبر اکرم (صلی الله) فرمود: برای شهادت حسین علیه السلام، حرارت و گرمایی در دل های مومنان است که هرگز سرد و خاموش نمی شود.

آلاینده های هوا خطرناکترین پدیده قرن حاضر

توسط اکرم احمدی (دیدگاه‌ها: 0)

دوشنبه ۲۴ بهمن ۱۳۹۰

 

بدون شك يكي ازمهمترين مسائل زيست محيطي درايران وبخصوص شهرهاي بزرگ مشكل آلودگي هوا است. درسالهاي اخيراين پديده خطرناك به جايي رسيد كه توجه همگان را به خود جلب كرد.

اما آلودگي هواچيست؟ وتعريف آن به چه صورت است ؟ بسياردراخبار ، روزنامه ها وگزارشهاي مختلف مي شنويم كه فلان گاز ازحدمجاز درهوافزايش يافته ويا فلان ماده درهوا زيادتر ازمقداري است كه بايد باشد. دراين مطلب ابتداسعي مي شود گازها ويا موادي كه درهوا وجود دارند معرفي شوند وسپس توضيح داده شود كه چه عواملي درميزان آلودگي هوا بيشترين نقش را ايفا مي كنند.

هواضروري ترين ماده براي ادامه حيات موجود زنده است. درصدگازهاي موجود درهوا شامل 78 درصد ازت و19 درصد اكسي‍ژن و 3 درصد باقي مانده شامل بخارآب، آرگون ودي اكسيد كربن وچندعنصر ديگرمي باشد.

هرانسان به طورمتوسط روزانه 16 كيلوگرم هوامصرف مي كند واين درحالي است كه فقط 1/5 كيلوگرم آب وتنها يك كيلوگرم غذا مصرف مي كند. بنابراين آلودگي هوامي تواند 11 برابر ازآلودگي آب وحدود 16 برابرازآلودگي غذا خطرناك ترباشد.

آلودگي هوا براي افراد مختلف مفهوم متفاوتي ومعني متفاوتي دارد. مردم معمولي ممكن است تحريك چشم ناشي ازيك گاز يا ذرات موجود درهوا يا گردوغباري كه روي لباسشان مي نشيند آلودگي به حساب آورند. براي كشاورز عاملي كه به گياهان وحيوانات زيان مي رساند ممكن است آلودگي محسوب شود.وبراي يك خلبان هواپيما، تقليل ميدان ديد خود يك آلودگي به حساب مي آيد. وليكن هرگاه بخواهيم تعريف جامع وكلي براي آلودگي درنظربگيريم مي توان بيان نمود.

آلودگي هوا عبارتست از وجود هرنوع آلاينده اعم ازجامد، مايع، گازويا تشعشع پرتوزا وغيرپرتوزا درهوا به مقدارودرمدت زماني كه كيفيت زندگي رابراي انسان ديگر جانداران به خطراندازد.

با اين تعريف منابع آلوده كنده هوارا ميتوان به دوگروه منابع طبيعي ومنابع غيرطبيعي يا مصنوعي تقسيم بندي كرد. عليرغم تأثيرات مثبت فعل وانفعالات عناصرطبيعي دردرازمدت مانند طوفان ها وگردوغبار وصحراها، دو دو خاكستر هاي آتش سوزهاي جنگلي، اصلاح موجود درجو، فعاليتهاي آتشفشاني شهاب هاي آسماني ومنابع گياهي وحيواني، برخي ازدانشمندان عقيده دارند كه اينگونه منابع كوتاه مدت دراثربرهم زدن تعادل ظاهري محيط زيست موجب آلودگي مي شوند.

بدين جهت اينگونه فعل انفعالان طبيعي را درگروه آلاينده هاي طبيعي قرارمي دهند. درمقابل منابع غيرطبيعي يا مصنوعي به دست انسان به وجودآمده وآلودگي ها ناشي ازفعاليتهاي آدمي هستند اين نوع آلودگي ها به دوگروه عمده تقسيم مي شوند.

1- منابع ساكن شامل واحدهاي بزرگ وكوچك صنعتي، واحدهاي توليدي، توزيعي وخدماتي ، مراكز تجاري واحدهاي مسكوني وعمومي وبرخي منابع به ويژه فرودگاهها ، نيروگاهها، پالايشگاهها پمپ بنزين وغيره.files/news/khabar/alode.jpg

2-منابع متحرك كه شامل انواع خودروهاي شخصي ووسايل حمل ونقل عمومي، لوكوموتيو، هواپيما، كشتي ها وغيره.

گاه براي آنكه بفهميم هواي تنفسي مان آلوده است لازم نيست كه دانشمندباشيم ويا وسايل خاصي را دراختيار داشته باشيم، مردمي كه درشهرهاي بزرگ زندگي مي كنند برخي اوقات آلودگي هوا را به خوبي تشخيص دهند. يكي ازراههاي تشخيص معمولي آلودگي هوابدون وسايل مخصوص، محدوديت ديداست اگردرطي يك رو زآلوده به ارتفاعات شهربرويم به خوبي مشخص است كه دودوغبار مانند يك چادربرروي شهر افتاده است. گاهي بوي غيرمعمول به مامي گويد كه داريم چيزي استنشاق مي كنيم كه نبايد بكنيم. سوزش گلو ومشكلات تنفسي علائم ديگري است كه زنگ هاي خطر را برايمان به صدا درمي آورند .

اما مهمترين آلاينده هاي اصلي هواكدامند!

آلوده كننده هاي مهم هوا بدون درنظرگرفتن حالات خاص عبارتنداز مونواكسيد كربن، اكسيدهاي گوگرد ، اكسيدهاي ازت، اكسيد كننده هاي فتوشيميايي، هيدروكربورها، ذرات معلق درهوا ومواد راديو اكتيو كه به طورخلاصه ويژگي هركدام وتأثيرات آن بيان مي شود منواكسيد كربن : گازي است بي رنگ، بي بو، بي مزه كه قسمت اعظم آن ازاحتراق ناقص مواد كربن دار ايجادمي شود. منبع اصلي توليد مونواكسيد كربن درشهرها ، وسائط نقليه موتوري است.

اين آلاينده تأثيرفراواني برسلامتي موجودات زنده برجاي مي گذارد. لازم بذكراست ميل تركيبي هموگلوبين خون كه عامل انتقال اكسيژن به بافت هاي بدن است با مونواكسيد كربن دويست مرتبه ازميل تركيبي آن با اكسيژن است درنتيجه وجود مقداركمي ازاين گازوتركيب آن با هموگلوبين خون موجب تشكيل كربوكسي هموگلوبين مي شود كه يك تركيب پايدار است. مونواكسيد كربن درخون فشارنسبي گازاكسيژن راكاهش داده ونيروي محركه انتشار دربافت هاي بدن راكم مي كند. مجموعه اين تغييرات ، ايجاد مسموميت ها وحساسيت هاي زيادي از جمله تضعيف مركز اعصاب ، حساسيت به نوروكاهش قدرت بينايي، كاهش قوه باصره وكنترل حركات اختياري را فراهم مي كند.

آلاينده ديگراكسيد گوگرد ودي اكسيد گوگرد مي باشد. كه گازي است بي رنگ وقابل اشتعال كه اگرغلظت آن درهوا تاحدود 0/3 تايك پي پي ام گردد به كمك حس چشايي پي به وجودآن خواهيم برد.

اين گازناشي ازفعاليت انسان وسوخت ها وكاني هاي گوگرد دار مي باشد. گازاكسيدهاي گوگرد درمحيط مرطوب به سرعت در ذرات آب حل گرديده وتوليد اسيد سولوزيك مي نمايد. اسيد سولفوريك چنانچه توسط باران درآبها حل گردد. حيات آبزيان به خطرمي افتد. اين گازدرغلظتهاي بسيار كم موجب ايجاد واكنشهايي درمغزمي گردد. تنفس هوايي كه حاوي مقادير كمترازيك پي پي ام ازاين گازباشد درمدت ده دقيقه موجب افزايش ضربان قلب وسرعت حركات تنفسي مي گردد واگرغلظت آن اندكي بيشتر شود.ظرفيت جاري تنفسي را كاهش داده وگلو ومجاري تنفسي راخشك مي كند.

آلاينده بعدي اكسيدهاي ازت كه مهمترين آن اكسيد نيتريك مي باشد كه دراثراحتراق سوختهاي فسيلي دردرجه حرارت بالا ايجاد مي گردد. دي اكسيد ازت موجود درجو دراثرجذب نورخورشيد به اكسيد نيتريك واكسيژن اتمي تجزيه مي شود اكسيژن اتمي درتركيب با مولكول اكسيژن گاز ازن راتشكيل مي دهد. اكسيد نيترتيك مي تواند روي ازن تأثير گذاشته ومولكول اكسيژن ودي اكسيد ازت توليد كند تأثيرات اصلي اين وضعیت تشكيل مه درهواي سرد نزديك زمين وتركيب ذرات آن با اكسيدهاي فتوشيميايي حاصل ازاكسيدهاي ازت ونيز ايجاد پديده هاي وارونگي مي باشد كه دود مه خطرناكي را ايجادمي كند. دراين شرايط، تركيبات آلودگي ها غليظ ترشده وسوزش چشم، سرفه وآبريزش چشم، خفگي، سردرد، خستگي شديد، كاهش مقاومت بدن درمقابل عفونتها ودرنتيجه افزايش درصد احتمال بيماري ومرگ وميربه همراه مي آورد.

ازديگرآلاينده ها مي توان به سرب اشاره كرد كه ازطريق واكنشهاي فتوشيميايي كه ازمواد ثانوي آلوده ساز توليد مي كنند صورت مي گيرد. دربانوان باردار، سرب ازطريق هوابه بدن مادر راه يافته وازطريق جفت ،جنين را تحت تأثير قرارمي دهد. سرب برسيستم مركزي اعصاب كودكاني كه درحال تكامل ورشد هستند تأثير شديدي مي گذارد. همچنين درعملكرد سيستم اعصاب ، توليد خون، دستگاه گوارش وكليه ها اختلال ايجاد كرده وموجب آسيب رسيدن به روده ها مي گردد.

ذرات معلق درهوانيز ازديگر مواد آلوده كننده مي باشد كه ازمنابع مختلف وارد هوامي شوند كه احتراق موادسوختي، ذوب فلزات، فعاليت كارخانجات شيميايي وعمليات خردكردند وساييدن دركارخانجات توليد مصالح ساختماني ازآن جمله اند.

دراين رابطه مطالعات زيست محيطي نشان داده اند كه ذرات معلق هوا درانتقال وورود بسياري ازگازهاي آلوده كننده به قطركمتر از10 ميكرون به قسمتهاي مختلف دستگاه تنفس نقش عمده اي دارند زيرا نفوذ آنها درمجاري تنفسي به تنهايي وبدون كمك ذرات امکان پذير نيست. لازم به ذكراست ذرات معلق درمقايسه با اكسيدهاي گوگرد واكسيدهاي ازت براي سلامتي انسان مخاطره آميز تراست وميزان اندكي درهوا درتشديد بيماريهاي قلبي – ريوي، كاهش مقاومت سيستم ايمني بدن درمقابل بيماريها، ازبين رفتن بافت ريه، آسم كودكان مرگ وميرزودرس وسرطان نقش عمده اي دارد. طبق بررسي هاي سازمان بهداشت جهاني هر 10 ميكروگرم افزايش ذرات معلق باعث يك الي سه درصد مرگ وميربيشتر مي شود. همچنين سهم ذرات معلق درافزايش بيماري ذات الريه 4 درصد، بيماري مزمن ريوي 3/3 درصد وبيماري قلبي 2/1 درصد است.

آلاينده ها درهوا بيشمارند كه صحبت درخصوص آنها نيازمند وقت زيادي مي باشد.

تاهمين 2 سال پيش هم تصويركودكي با ماسك درحالي كه با حسرت به آسمان آبي نگاه مي كرد معناومفهومي داشت، دست كم هشداري بوداما براي امسال ودرآستانه روزهواي پاك( 29 دي ماه) فاتحه داشتن چنين روزي خوانده شده وتنهامي شود نسبت به داشتن سالي با تعداد بيشتر روزهاي هواي پاك اميدوار بود درخصوص علت هاي آلودگي هوا هميشه پاي خودرو سازان درميان است. رئيس كميسيون بهداشت مجلس شوراي اسلامي نيزعلت اصلي آلودگي هوا را خودروها مي داند ومي گويد: اقدام برخي خودرو سازان درحذف بعضي قطعات خودروها كه آلودگي سوخت راكاهش مي دهد واستمرار استفاده ازلنت ترمز حاوي آزبست ازعوامل موثر درتشديد آلودگي هوابه شمارمي آيد. آزبست يكي ازمواد سمي و خطرناك است كه درلنت اكثر خودروها وجود دارد وبا هرترمز مقدارزيادي ازاين سم نامرئي واردسيستم تنفسي شهروندان مي شود واثرات مخرب آن جبران ناپذيراست .دركنارهم قراردادن اين مسائل نشان مي دهد تاوقتي نگاه مسئولان به آلودگي كلا ن شهرها بيشتربه سمت سلب مسئوليت وتوپ به زمين ديگران انداختن باشد روز هواي پاك فقط درحدنامي درتقويم باقي خواهد ماند. افزايش تعداد خودروها درشهرها، حل نكردن بحران ترافيك،‌ارتقاء ندادن سيستم حمل ونقل عمومي، كيفيت نامرغوب بنزين مصرفي واجرا نشدن برنامه وقوانين مصوب ساده ترين وروشن ترين دلايل مشكلات آلودگي هوا است.files/news/khabar/alode 1.jpg

بايد بدانيم كه اين هوا به تنهايي متعلق به مانيست به آيندگان نيزتعلق دارد وحق فرزندانمان است كه هواي پاك استنشاق كنند وازبيماريها وعوارض ناشي ازآلودگي هوامصون باشند. به اميد آنروزي كه هواي پاك،‌آسماني آبي، درختان سرسبز وآبي سالم ،زميني پاك وافرادي سالم داشته باشيم.

اسماء اسدي پور مربي بهداشت

دبستان آيت اله كاشاني ناحيه يك شهرستان خرم آباد

                                                                          ( همیار محیط زیست )

بازگشت